zondag 12 februari 2017

Onderzoeksjournalistiek: erop uit, aanbellen, contacten leggen

Bonnetjesaffaire

Het boek over de bonnetjesaffaire van onderzoeksjournalist Bas Haan is spannend, en bevat een belangrijke les: ook in het digitale tijdperk heeft de klassieke jacht op de feiten nut.

Peter Vasterman

Recensie NRC Handelsblad 10 februari 2017


Niet weer het bonnetje van de Teevendeal! Na al die publicaties en reportages, commentaren, Kamerbrieven, Kamerdebatten, de twee rapporten van de commissie Oosting (bij elkaar 735 pagina’s) en het vertrek van drie VVD-bewindslieden én de Kamervoorzitter, is er ook het boek De rekening voor Rutte van Nieuwsuur-journalist Bas Haan. Liggen alle details van dit schandaal al niet al heel lang op straat?

De verschijning van het boek eind januari leidde bij wijze van nabrander alsnog tot het vertrek van minister van Veiligheid en Justitie Van der Steur, de opvolger van Opstelten die al eerder was gestruikeld over het bonnetje. Haan had de hand weten te leggen op de e-mail met tekstsuggesties die Kamerlid Van der Steur aan minister Opstelten op de dag van diens aftreden stuurde voor de beantwoording van de 99 Kamervragen over het bonnetje. En daaruit bleek dat het Kamerlid tot over zijn oren in de doofpot zat, terwijl – ironisch genoeg – op het moment dat hij de e-mail schreef op het Ministerie bekend was dat het bonnetje dan toch was opgedoken in back-ups van oude bestanden.

Volmondig ja

Is het de moeite waard om het hele verhaal nog eens opnieuw te gaan lezen in dit boek, dat een stortvloed bevat aan details, namen en verwikkelingen? Het antwoord is volmondig ja, want het is niet alleen een spannend verhaal – dat overigens begint met een prachtige filmscène die bijna te mooi is om waar te zijn – het boek valt ook te lezen als een fijne inspiratiebron voor onderzoeksjournalistiek. Met als diepere laag de complexe interactie tussen de journalist en zijn tegenspelers, ministers, staatssecretarissen, topambtenaren, et cetera, die weer omringd worden door een cordon van adviseurs, voorlichters en woordvoerders. Met daaromheen de bredere kring van ambtenaren, OM-medewerkers, en andere betrokkenen die bereid zijn om al dan niet off the record informatie te delen. Soms omdat ze zich zorgen maken over de integriteit van het openbaar bestuur, soms omdat ze van hogerhand de schuld krijgen voor het ontbreken van informatie.

zondag 21 februari 2016

De Hype Cycle van journalistieke innovatie


Inleiding t.g.v. de lustrumconferentie van de Master Journalistiek van de UvA op 19 februari 2016. 

Peter Vasterman

In 1993 was internet een knipperende Unix cursor, waar je allerlei ingewikkelde commando’s op los moest laten. Daarna kwam Gopher, en in 1995 het World Wide Web. In 1996, nu precies twintig jaar geleden gaf ik samen met Francisco van Jole een presentatie in De Balie over de betekenis van internet voor een zaal vol journalisten. (ik demonstreerde de zoekmachine, nieuwsgroepen en de website van CNN). Toen hadden we al een discussie over de al dan niet negatieve gevolgen voor de journalistiek.

Daarna ging het hard, met het WWW en de vele nieuwe toepassingen, de website, email, weblogs, user generated content, Web 2.0, en de sociale media: Facebook, Instagram, Pinterest, Whatsapp en Twitter. En niet te vergeten de ipad, de smartphone en de vele apps. In de tussentijd stortte de –betaalde- journalistiek behoorlijk in; dalende oplagecijfers, dalende advertentie inkomsten en de opmars van gratis nieuws op de app.

Er is in de afgelopen twintig jaar heel wat af gediscussieerd over de toekomst van de journalistiek en wat de klassieke journalistiek, in de VS legacy journalism genoemd, zou moeten doen in het digitale tijdperk. Een telkens terugkerend mantra daarin is de stelling dat de journalistiek, en met name de dagbladsector een conservatief bolwerk is dat niet of veel te laat reageert op nieuwe digitale ontwikkelingen, waardoor de boot voortdurend wordt gemist. En als er wel iets werd ondernomen, heette het “een defensieve innovatie.”

Mijn stelling hier vandaag is tegenovergesteld: de journalistiek heeft juist voortdurend –als verblinde angsthazen-  te veel de oren laten hangen naar de fraaie, onweerstaanbare verhalen van de nieuwlichters met hun digitale kastelen in the cloud. En soms met rampzalige gevolgen, honderden miljoenen zijn door verkeerde investeringen, mislukte lanceringen en zinloze overnames in rook opgegaan. Het kan toch geen toeval zijn dat zo’n beetje de hele dagbladsector, uitgezonderd TMG van de Telegraaf in handen is van relatief bescheiden Belgische krantenuitgevers? Overgenomen uit de leeggezogen boedel van private equity ‘sprinkhanen’ zoals Apax en Mecom. Dat zagen we in 1996 niet aankomen.

vrijdag 22 januari 2016

Hoe in de vluchtelingencrisis de balans zoekraakt in de media

Al maanden staan kranten en nieuwsbulletins bol van berichtgeving over de vluchtelingenstroom. Wakkeren media daarmee de angstgevoelens bij de burgers aan, zoals critici beweren?




dinsdag 24 november 2015

Een warrige worsteling met subjectiveit en objectiviteit in de journalistiek


De komende weken worden op DNR de hoofdstukken uit het boek Journalistieke Cultuur in Nederland gerecenseerd. Peter Vasterman bespreekt vandaag hoofdstuk 6: PDe revanche van de subjectieve ervaring: personalisering in de geschreven journalistiekVasterman vraagt zich af of studenten in dit hoofdstuk wel een goed beeld krijgen van het nut en de functie van journalistieke objectiviteit.

maandag 23 november 2015

Objectiviteit in de journalistiek, het meest mishandelde stukje theorie

JOURNALISTIEKE CULTUUR IN NEDERLAND
De komende weken worden de hoofdstukken uit het boek Journalistieke Cultuur in Nederland gerecenseerd. Peter Vasterman trapt af met een kritische bespreking van hoofdstuk 8: Objectiviteit als professionele strategie. Vasterman vraagt zich af of studenten in dit hoofdstuk wel een goed beeld krijgen van het nut en de functie van journalistieke objectiviteit. 

woensdag 21 oktober 2015

Wat is waar? De bron is voor mensen cruciaal


De Telegraaf, 20 okt 2015, 15:00

Vluchtelingen die jonge meisjes aanranden, banen van Nederlanders afpakken en allemaal een iPhone 6 hebben. De emoties bij omwonenden van asielzoekerscentra en mensen op sociale media lopen deze weken vaak hoog op. Maar wat is er allemaal precies van waar, hoe komen mensen aan hun informatie en hoe gaan ze er mee om?

“Geruchten heb je vooral in crisissituaties en bij spanningen, dat is een oud fenomeen”, zegt Peter Vasterman, mediasocioloog aan de universiteit van Amsterdam. “Het is niet zo dat dat vroeger anders was. Maar nu komen de gebeurtenissen in de sociale netwerken veel sneller in de media.”

maandag 12 oktober 2015

Peter Vasterman: De vluchtelingencrisis is ‘buitengewoon mediageniek’

Door:  Alberta Opoku op 8 oktober 2015 


INTERVIEW – Je kon de afgelopen maanden geen medium openslaan of aanzetten, of de vluchtelingen, asiel- en gelukszoekers kwamen je tegemoet. In groten getale zouden deze vreemdelingen Europa overspoelen. ‘In hoeverre is de crisis een mediahype?’, vraagt Vice Versa aan Peter Vasterman, mediasocioloog en universitair docent Journalistiek en Media aan de Universiteit van Amsterdam.


woensdag 19 augustus 2015

Cake en koffie na overlijden ook op social media

Door Merel Schut

Tussen de kattenfilmpjes en oproepjes voor festivalkaartjes door duikt het ineens op: een rouwbericht op Facebook. 'Onze lieve zus is gisteren overleden', inclusief foto en de vraag om herinneringen aan haar te delen.  Steeds vaker worden overlijdensberichten ook op social media gedeeld. ,,De cake en koffie zijn nu ook online."

AD 18 augustus 2015

LEES verder op AD.nl