"Oorlogsnieuws te gekleurd"

DAGBLAD VAN HET NOORDEN

21 september 2001. 

Byline: ANP

Utrecht - De kans is groot dat westerse regeringen en gezagsdragers bij een mogelijke inval in Afghanistan opnieuw de media naar hun hand zetten, net als tijdens de Golfoorlog. Ook toen was het erg moeilijk eigen nieuws te vergaren omdat journalisten te veel afgingen op wat de westerse autoriteiten beweerden en geen controle uitoefenden.

Dit stelt Peter Vasterman, docent massacommunicatie aan de School voor Journalistiek in Utrecht. Hij werkt momenteel aan een promotiestudie over mediahypes.

,,De westerse autoriteiten gaan opnieuw proberen de media te bespelen en dat zal voor een deel lukken ook, dat hebben we wel geleerd van de Golfoorlog. In tijden van crisis creëert de overheid een monopolie op de informatie door de media overal weg te houden. Voor journalisten wordt het - net als destijds in Irak - in Afghanistan erg moeilijk aan objectieve informatie te komen, omdat ze zelf het veld niet in kunnen.''

Op internet zijn al discussies gaande over hoe je als journalist ook de 'andere kant' van de zaak kan belichten. Onder de kop 'het managen en verslagleggen van een nieuwe crisis' heeft het Amerikaanse Persinstituut een discussieplatform geopend. Daar worden zelfs tips gegeven onder het motto 'de tien dingen die kranten moeten doen' om oververhitting en het aanwakkeren van sentimenten te voorkomen.

Vasterman vindt dat er nu al een te grote eenzijdigheid van westerse bronnen waarneemnaar is. ,,Dat heeft natuurlijk alles te maken met de beschikbaarheid van Arabische en islamitische bronnen die niet tot de westerse wereld behoren. Daarnaar moeten we nu wel op zoek om zo een veel evenwichtiger beeld te krijgen.''

Hij noemt het alleen al opvallend dat grote namen uit de westerse journalistiek, wetenschap en communicatie wel bekend zijn, maar geen grote namen uit de Arabische wereld.

Op diverse journalistieke discussiepagina's maken de Amerikaanse journalisten zich grote zorgen over de mediavoorzieningen. Zeker nu de publiciteitscampagne rond de 'komende oorlog' op volle toeren draait. ,,Op de journalisten wordt druk uitgeoefend om on-Amerikaanse en onpatriottische uitspraken te vermijden.''

Publieke opinie speelbal van bloedbaden

DAGBLAD VAN HET NOORDEN

14 oktober 2000 

GPD Monique Brandt

Amsterdam - De schokkende tv-beelden van Israëlische soldaten die werden gelyncht door Palestijnen, staan vermoedelijk nog menig tv- kijker op het netvlies gegrift. Te meer daar het lijkt alsof er geen binnen- dan wel buitenlandse nieuwsrubriek is die de beelden niét tot in den treure op het scherm brengt.

De beelden hebben de publieke opinie over het steeds heviger oplopende conflict in het Midden-Oosten beslist beïnvloed. Dit nadat de Palestijnse zaak begin oktober aan 'sympathie' leek te winnen door de gruwelijke beelden van een twaalfjarig jongetje dat, ondanks de beschermingspogingen van zijn vader, werd doorzeefd door Israëlische kogels. De hoogst dramatische beelden werden in de gehele wereld beschouwd als symbolisch voor het Palestijnse leed. En iedereen leed mee. Maar het lynchen van de soldaten lijkt een deel van de internationale opinie weer pro-Israël te hebben verlegd.

Opinievorming

Tv-beelden beïnvloeden steeds vaker de opinievorming over gewapende conflicten, waar ook ter wereld, constateert Peter Vasterman, publicist en docent Massacommunicatie aan de School voor de Journalistiek in Utrecht. Vasterman heeft het boek 'De context van het nieuws' op zijn naam staan, en doet onderzoek naar mediahypes. Volgens Vas terman zorgen met name de eindeloze herhalingen van bepaalde, sterke beelden ervoor dat ze iconen worden die symbool staan voor een bepaald conflict. "Die iconen kunnen er soms voor zorgen dat de publieke opinie zo sterk wordt beïnvloed, dat het leidt tot een doorbraak."

Als voorbeelden noemt hij de beroemde Vietnam-foto waar- in een naakt meisje overdekt met brandwonden over de weg rent na een napalm-bombardement. Of de uit de jaren tachtig stammende beelden uit Somalië van het lijk van een Amerikaanse soldaat dat door de straten werd gesleept. Het was het sein voor de Amerikanen om zich uit dat land terug te trekken.

Volgens Vasterman zijn zulke heldere, eenduidig te interpreteren beelden voor de gewone consument een uitkomst in een tijd van overdaad aan nieuwsbeelden en nieuwsverhalen. Het is immers niet altijd even makkelijk de waarheid te destilleren uit het immense aanbod.

"Er is sprake van een ware medialawine. Daarbij zijn de conflicten vaak zeer ingewikkeld. Tien jaar geleden deden we het met één journaal en een paar nieuwsrubrieken waarbij de context veel meer centraal stond. Nu is het nieuws veel vluchtiger geworden: het wereldnieuws in één minuut. Een sterk beeld brengt een conflict terug tot de menselijke essentie, het maakt een conflict overzichtelijker."

TV-beelden

Volgens de deskundige is de toenemende invloed van nieuwswaardige beelden op de opinievorming overigens geen gunstige ontwikkeling. Tv- beelden maken soms hun eigen werkelijkheid. "Ze kunnen zeer bedrieglijk zijn. Een foto of een beeld van een bepaalde situatie is slechts een uitsnede. Je weet niet wat er voor is gebeurd, of wat er nog gaat gebeuren. De context ontbreekt. En die is juist belangrijk om een conflict te begrijpen, zeker als het gaat om vragen als: geven we een land militaire steun of juist niet? Grijpen we in, of niet?"

Vasterman vindt dat nieuwsmakers zich niet altijd even goed bewust zijn van de macht van het beeld.

"Veel in Israël aanwezige journalisten zijn zelf van Israëlische afkomst of joods, en hebben sympathie voor Israël. Dat uit zich niet overduidelijk, maar je merkt het wel.

Zo worden gevechten vrijwel altijd gefilmd vanaf de Israëlische kant. Als je als kijker zo'n groep stenen gooiende Palestijnen op je af ziet komen, is dat echt indrukwekkend. Ook zie je haast nooit Palestijnse woordvoerders op de buis. Nu zijn die er misschien ook niet zoveel, maar journalisten zou den wel meer moeite kunnen doen om ook de andere kant te belichten."

'Mediahype verdwenen kinderen onterecht'

DAGBLAD VAN HET NOORDEN

18 augustus 2000. 

ANP

de mensen. En die sensatiezucht bestaat nu eenmaal." (anp)

Utrecht - De forse belangstelling van media voor verdwenen kinderen staat niet in verhouding tot de werkelijke nieuwswaarde. Dat zegt socioloog en mediadeskundige P. Vasterman. Volgens Vasterman maken sommige media onvoldoende hun verantwoordelijkheid waar om nieuws binnen de relevante context te brengen. Hype is mogelijk een te groot woord, maar dat nieuws in forse golfbewegingen over net- en trommelvlies komt, staat volgens Vasterman vast. De moord op Maartje Pieck leidde tot een grote belangstelling voor vergelijkbare nieuwsfeiten.

Reflexbeweging

"Dat is een reflexbeweging van de media", zegt Vasterman, die werkt aan een promotie-onderzoek over mediahypes aan de Amsterdamse universiteit. " Neem het voorbeeld van de 58 Chinezen in de vrachtwagen. Opeens zie je in de weken erna allerlei vrachtwagens opduiken met illegale immigranten. Je krijgt de indruk dat een stroom illegalen binnenkomt. Dat ebt in de maand erna weer weg. Niet dat minder mensen in vrachtwagens worden gevonden, maar de media vinden het dan wel weer genoeg geweest." De groei van het aantal infotainmentprogramma's zorgt voor een vruchtbare bodem voor mediahypes, denkt Vasterman. "Voor tv-programma's als Hart van Nederland en Vijf in het Land is dit aantrekkelijk. Het is menselijk, het is Nederland. Je kunt er gelijk een camerateam heensturen en je kunt het lekker aan de gang houden. De laatste update van de politiewoordvoerder, live, terwijl er eigenlijk niets te melden is." Bij voortdurende media-aandacht krijgen mensen het gevoel dat daadwerkelijk sprake is van een toename van, bijvoorbeeld, het aantal kindermoorden. Harde cijfers logenstraffen die indruk. "Er is helemaal geen plotselinge toename of afname. De vergelijkbare zaken worden door de media bij elkaar gebracht en dan wordt al snel geschreven over een golf. Onterecht. Daarmee creëren de media paniek en bezorgdheid. Journalisten moeten de context neerzetten, duidelijk maken wat de cijfers zijn. In journalistiek draait alles om relevantie. Als je alle details zonder echt nieuws gaat melden, is dat niet journalistiek relevant. Maar het is wel een tre

Bizar

De kindermoorden en verdwijningen voldoen volgens Vasterman aan de klassieke voorwaarden voor een kortstondige hype. "Je hebt een schokeffect nodig dat zo'n zaak neerzet. Iets bizars, een ongelooflijk verhaal. Als Privé schrijft: 'Zag Anton Pieck de moord op zijn kleindochter al aankomen?', is het dus aantrekkelijk geworden voor de media." Dat de stroom berichten over moord en doodslag in een behoefte voorziet, is volgens Vasterman een oud gegeven. " De belangstelling voor het sensationele is zo oud als het nieuws. De eerste kranten van vier eeuwen geleden stonden vol met gruwelijke zaken. Kijk maar naar tv. De meeste films hebben geweld, moord, seksueel misbruik als thema. Het prikkelt de sensatiezucht van