Mediahype: de turbo van de nieuwsvoorziening

NET VERSCHENEN IN:  J. Bardoel & H. Wijfjes (Red.) Journalistieke cultuur in Nederland. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2015

Mediahype, de turbo van de nieuwsvoorziening
Kenmerken, oorzaken en gevolgen van zelfversterkende processen in het nieuws

Peter Vasterman

1. Inleiding

Voor iedereen die het nieuws op de voet volgt, is het een bekend fenomeen: de plotseling exploderende media-aandacht voor een bepaald nieuwsonderwerp. Het verdriet van Mauro, het racisme van zwarte piet, de kopschoppers van Eindhoven, de zoektocht naar Julian en Ruben, de brand in Moerdijk, maar ook de Utrechtse asbestaffaire of het misbruikschandaal in de Katholieke kerk. Zelfs celebrity ‘schandaaltjes’ kunnen in het huidige medialandschap grote nieuwsgolven opleveren. Dagen- soms weken zijn de media in de ban van de jacht op meer nieuws over dat onderwerp. De nieuwsvoorziening schakelt de turbo in, de hete uitlaatgassen worden terug in het systeem gepompt, het vermogen neemt snel toe, met als gevolg een eindeloze stroom berichten, onthullingen, reportages, reconstructies, nieuwsanalyses en commentaren. Overal wordt teruggeblikt, vooruitgekeken, geanalyseerd, gespeculeerd en veel nieuws de hele dag door herhaald. Op de sociale media wordt het al snel dagenlang een trending topic: het gesprek van de dag.

Soms kunnen incidenten door dergelijke nieuwsescalaties uitgroeien tot grote maatschappelijke issues. Kamerleden eisen spoeddebatten in de Tweede Kamer, ministers moeten zich verantwoorden, belangengroepen betrekken stellingen, burgers roeren zich op internet. Intussen jagen de media op nog meer nieuws over het nieuwe probleem dat daardoor crisisachtige proporties krijgt. Alles wat op de een of andere manier te maken heeft met het onderwerp kan zo belangrijk nieuws worden. Door de focus op vergelijkbare incidenten lijkt het probleem plots op veel grotere schaal voor te komen dan gedacht. Er moet ‘iets’ gebeuren is de algemene stemming. Dat voedt weer de stroom van nieuws waardoor dat issue nog verder stijgt op de politieke agenda.

In dit hoofdstuk een analyse van deze dynamiek.

Rapport Project X Haren revisited Een kritische beschouwing over onderzoek naar media in de Facebook-rellen van september 2012

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Communicatiewetenschap — 43 [2] 2015

Door Peter Vasterman en Huub Wijfjes

Inleiding

Op 8 maart 2013 verscheen het rapport van een commissie onder leiding van Job Cohen die, in opdracht van de Groningse gemeente Haren, had onderzocht hoe ogenschijnlijk onschuldige gebeurtenissen in Haren op 21 september 2012 konden uitmonden in rellen, plunderingen en gewelddadige confrontaties tussen jongeren en de politie. Na de presentatie van het rapport Twee werelden. You only live once – voorzien van drie deelrapporten over de rol van de overheden, de media en de jeugdcultuur – trokken de politiek-bestuurlijke kanten de meeste aandacht. Ze hadden ook de grootste consequenties. Burgemeester van Haren Rob Bats trad enkele dagen na de presentatie af en het regionale politiekorps nam maatregelen ter verbetering van het handelen bij eventuele toekomstige rellen.

Daarmee leek de kous af. Maar de rapportage inspireerde ook debatten in professionele en wetenschappelijke kringen over verschillende deelonderwerpen. Eén daarvan is de rol van media, een onderwerp waarbij in het bijzonder de interactie van de traditionele en de nieuwe sociale media in de belangstelling staat.1 Bij het hoofdrapport was een deelrapport, De weg naar Haren, gevoegd dat deze rol van media en communicatie centraal stelde, terwijl in het deelrapport over jeugdcultuur, Hoe Dionysos in Haren verscheen, ook een en ander aan de orde kwam over de plaats en functie van media in deze cultuur.

Stand.nl 'De media moeten stoppen met het tonen van IS-filmpjes'

Stand.nl 'De media moeten stoppen met het tonen van IS-filmpjes' 

Met Peter Vasterman, mediasocioloog

Ochtendprogramma, gepresenteerd door Jurgen van den Berg en Ghislaine Plag: Met nieuws, achtergronden, mediaforum en stand.nl. 

Mediasocioloog legt uit waarom Boko Haram onderbelicht blijft

De wereld staat op zijn kop sinds de aanslagen in Parijs. Toch is er een grotere groep doden te betreuren door een terroristische aanval van Boko Haram in Nigeria waar we nauwelijks over iets over horen. Mediasocioloog Peter Vasterman legt uit waarom een aanslag wel of niet breed wordt uitgemeten in de media.

LEES VERDER in LINDA. 14 januari 2015

Impact van schokkende beelden

Impact van schokkende beelden

Agent Ahmed Merabet ligt gewond op het trottoir en maakt een afwerend gebaar. Maar het mag niet baten; hij wordt van dichtbij door het hoofd geschoten. Waarschijnlijk heeft u de beelden diverse keren gezien. Een overdaad aan dergelijke beelden zijn schadelijk. Zo bleek dat mensen die veel nieuws hadden gekeken over de aanslag op de marathon van Boston meer last van stress hadden dan mensen die erbij aanwezig waren. Een gesprek met Peter Vasterman, docent journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam, en fotojournalist Hans Aarsman over de impact van schokkende beelden.

Eenvandaag Radio 1 14 januari.

Klagende vluchtelingen in Zwolle leiden tot extreem agressieve reacties op internet. - Een vluchteling mag niet klagen

De Stentor / Dagblad Flevoland

19 november 2014 woensdag

Dagblad Flevoland

door Ingrid Stijkel en Caspar van Oirschot

Zwolle - Vluchtelingen die het wagen te klagen over de kwaliteit van de noodopvang in de Zwolse IJsselhallen krijgen op social media vooral te horen dat ze 'maar weer op moeten rotten als het ze hier niet bevalt'. De Stentor besteedde eerder deze week aandacht aan de noodkreet van een groep van tientallen vluchtelingen in de Zwolse opvanghal en plaatste het verhaal ook op de Facebookpagina van de Stentor in Zwolle. Het gevolg: een stroom van honderden extreme reacties die in sommige gevallen de grenzen van de wet te buiten gaan: er lijkt sprake van onversneden racisme en discriminatie, gebezigd achter het scherm van desktop, tablet of mobieltje. Hoe komt het dat mensen ongeremd fulmineren over maatschappelijke ontwikkelingen op het internet of sociale media? Volgens mediasocioloog Peter Vasterman, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, spelen er twee dingen.

Mensen zitten in een soort flow, waarin ze een reactie van anderen zien en daarbij zich ongeremd voelen daar nog een schepje bovenop te doen. "Het is een psychologisch effect. Mensen zien een bevestiging in een reactie van een ander en denken: 'Het kan gezegd worden, dus kan ik het ook'. Ze doen er uit enthousiasme een schepje bovenop. Ze willen het liefst laten zien dat zij nóg een scherpere mening hebben. Daarmee willen zij zich onderscheiden van de rest." Speelt ook mee dat mensen niet goed onderscheid kunnen maken tussen berichtgeving. Wat is privé en wat is openbaar? "Je ziet het bijvoorbeeld op Twitter. Mensen denken dat ze hun berichten alleen aan hun volgers sturen. Maar als een van die volgers een veel grotere schare volgers heeft, kan het zich uitbreiden als een olievlek. Soms duiken de media daar dan ook bovenop."

Goed nieuws is beter nieuws

Kritische journalistiek hoeft niet negatief te zijn. 

Verslaggevers kunnen ook meewerken aan oplossingen, zegt Cathrine Gyldensted. O ja?

Door Nina Schuyffel


Lees hier het stuk in De Volkskrant van 18 november 2014.

"Natuurlijk is schrijven over oplossingen zinvol, maar wat doet de journalist die al tig keer heeft geschreven over oplossingen voor het asielvraagstuk? Die gooit de handdoek in de ring, er verandert toch niks." Peter Vasterman, mediasocioloog aan de UvA

Cry Wolf: terreurwaarschuwingen leiden tot onverschilligheid