Moerdijk: van gifwolk tot angstwolk

Expertmeeting 21 september 2011: 'Evalueren en leren van Moerdijk'

Op 5 januari 2011 ontstond brand bij het bedrijf Chemie-Pack in het haven- en industriegebied Moerdijk. Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV), de Nederlandse vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding (NVBR) en het Veiligheidsberaad organiseerden op 21 september een expertmeeting met als thema 'Evalueren en leren van Moerdijk'.

Moerdijk en de media: van gifwolk tot angstwolk

Meteen na de grote brand in Moerdijk ontstond er in de beeldvorming al snel een behoorlijke kloof tussen de gecommuniceerde en de waargenomen risico's voor de volksgezondheid. Welke rol speelden de media in die beeldvorming rond Moerdijk als levensgevaarlijk chemisch inferno? Waarom hebben de media dagenlang de indruk gewekt dat er een groot milieuschandaal in de maak was, compleet met doofpotten, giftige fall out, besmette groenten, ziek vee en natuurlijk die honderden mensen met ernstige gezondheidsklachten? Welke triggers zorgden voor de activering van dit schandaalframe in de media? En welke rol speelde de overheidscommunicatie in dit proces?
In deze inleiding een analyse van de factoren die van belang zijn voor de discrepantie tussen feiten en percepties.

Hier staan de sheets van mijn inleiding over de rol van de media.

Een journalistiek mijnenveld, ook voor onderzoekers

Gepubliceerd in NRC Handelsblad en nrc.next op 23 september 2011

Het Midden-Oosten is niet alleen een politiek maar ook een journalistiek mijnenveld. Al jaren krijgen journalisten van verschillende kanten het verwijt dat ze partijdig zijn en ten onrechte te positief of juist te negatief berichten over de strijdende partijen. De stichting ‘Stop de bezetting’ vindt veel berichtgeving in het voordeel van Israël, terwijl de belangenbehartigers van Israël de media verwijten juist teveel nadruk te leggen op ‘het Palestijns lijden.’ Dat geeft te denken: wanneer is de berichtgeving tendentieus, vooringenomen en eenzijdig? Wat zijn de effecten van woorden als de ‘bezette gebieden’, ‘illegale nederzettingen’, ‘bloedige terreurdaden’, ‘extremistische fundamentalisten’, ‘kolonisten’, om nog maar niet te spreken van het bekende ‘veiligheidshek’?

Woorden activeren achterliggende betekenissen, maar de manier waarop de lezer of kijker deze decodeert hangt af van zijn of haar referentiekader. Om die reden kan hetzelfde Journaalitem voor de ene kijker juist bewijzen dat het NOS Journaal te negatief is over de Palestijnen terwijl de ander vindt dat Israël er juist bekaaid vanaf komt.

De mysterieuze clownsaffaire

De Groene Amsterdammer 10 augustus 2011.

ACTUELE GESCHIEDENIS OUDE PEKELA

Jenny Velthuys

In 1987 was Nederland in de ban van de ontuchtzaak in het Groningse Oude Pekela. Tientallen kinderen zouden zijn meegelokt en misbruikt. Intensief recherchewerk leverde evenwel geen bewijzen op. Anno 2011 wil nauwelijks nog iemand over de zaak praten.


"Mediasocioloog Peter Vasterman kijkt erop terug als het schoolvoorbeeld van een mediahype: ‘Ontucht was voor de Nederlandse pers een totaal nieuw onderwerp. Voorheen had men niet zoveel aandacht voor kindermisbruik. De interesse voor pedofilie kwam pas eind jaren tachtig opzetten. De onervaren media doken op het schandaal. Het was een zichzelf versterkend proces dat een grote invloed heeft gehad op onze beeldvorming van Oude Pekela en van zijn inwoners.’"

Lees hier het hele artikel

Financiële crisis en mediahype

VARA De Gids FM: Media-socioloog Peter Vasterman over het apocalyptische beeld van de Amerikaanse beurs. 8 augustus 2011

Geniale strategie van schaarste keert zich nu keihard tegen Wilders

De Volkskrant 28 juli 2011.
(...)
Wilders vertrouwt in zijn mediastrategie op huisideoloog en Kamerlid Martin Bosma. Samen hebben zij de strategie van de schaarste uitgezet. Journalisten zo weinig mogelijk geven, is het credo. En als Wilders dan een tweet (140 tekens) of persbericht stuurt, wordt die boodschap direct door alle media integraal overgenomen. ‘Die strategie werkt’, stelt Peter Vasterman van de Universiteit van Amsterdam. ‘Bij schaarste wil iedereen het geluid van het orakel hebben.’

Toch kan het bloedbad in Noorwegen een ommekeer veroorzaken, zegt hij. ‘Het is de eerste keer dat vanuit nieuw rechts zo’n aanslag is gepleegd, met duidelijke politieke en ideologische motieven. We gaan een nieuwe fase in, misschien net zoals na de aanslagen van 11 september. Dit kan wel eens een sleutelmoment worden in het debat.’

Journalistiek gezien is Nederland een conservatief landje

Over the top afluisterpraktijken hebben uiteindelijk geleid tot de opheffing van de Britse krant met de grootste oplage, News of the World. In de jacht naar primeurs werden mobiele telefoons gehackt, niet alleen van celebs, maar ook van slachtoffers van de terreur, familieleden van omgekomen militairen en van een vermist – en naar later bleek vermoord – 13-jarig meisje. Vergeleken met hun Britse collega’s zijn Nederlandse journalisten oerbraaf.

Lees verder op de site van de Wereldomroep

Expertmeeting 21 september 2011: 'Evalueren en leren van Moerdijk'

Op 5 januari 2011 ontstond brand bij het bedrijf Chemie-Pack in het haven- en industriegebied Moerdijk. Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV), de Nederlandse vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding (NVBR) en het Veiligheidsberaad willen de opgedane ervaringen rond deze brand graag delen met vakgenoten in het fysieke veiligheidsdomein.

Om die reden organiseren het NIFV, de NVBR en het Veiligheidsberaad op woensdagmiddag 21 september 2011 een expertmeeting met als thema 'Evalueren en leren van Moerdijk'.
Het volledige programma wordt binnenkort bekendgemaakt op www.expertmeetings-veiligheidsregio.nl

Baldadigheid jongeren leidt in Amersfoort tot 'rouwstoetterreur'

de Volkskrant 1 juli 2011
Door Charlotte Huisman
Enkele leerlingen van de islamitische Bilalschool in Amersfoort staken vorige week hun middelvinger op naar een rouwstoet en joelden daarbij. Wat volgde: veel media-aandacht, honderden verhitte reacties op internet en dreigmails aan de school.


'Niet alle incidenten krijgen even-veel aandacht'
'Niet alle incidenten krijgen evenveel aandacht', constateert mediasocioloog Peter Vasterman van de Universiteit van Amsterdam. Hij noemt de psychisch gestoorde man uit Hoensbroek, die met (onder meer) een zwaard in juni een buurman vermoordde en zelf stierf door een politiekogel: 'Als de media geen noemer kunnen vinden om het incident onder te plaatsen, is het verhaal snel weg. Neem bijvoorbeeld de verkeersruzies, oorzaak van de helft van alle incidenten met zinloos geweld. Die gebeurtenissen krijgen nauwelijks aandacht.'
Aan de andere kant kan een 'relatief klein incident', zoals Vasterman het verstoren van de rouwstoet door leerlingen van de Bilalschool omschrijft, groot nieuws worden, 'omdat het onder de noemer valt: allochtonen en respectloos gedrag'.
'Het begint bij de lokale media en dan roert internet zich. Het past in een verwachtingspatroon. Het is ideaal als je een incident hebt dat symbool staat voor de vermeende islamisering van Nederland. Er komen reacties als: kunnen we die jongeren en hun familie niet het land uitzetten? Natuurlijk vindt niemand het een goede zaak dat een rouwstoet wordt verstoord. Maar door al het rumoer lijkt vervolgens zo'n incident veel groter dan het is.'
Vasterman vindt dat de media in zulke gevallen 'te makkelijk op een rijdende trein springen'. 'Journalisten zouden vaker moeten teruggaan naar de bron om uit te zoeken wat er echt is gebeurd.'