Media-hypes en de selectieve uitvergroting van risico's
jaargang 14 nummer 3 2003 (pagina 86)
Bij tal van risico-onderwerpen kan zich een proces voordoen dat te boek staat als de 'social amplification of risk'. Het gevolg is dat de publieke verontrusting niet meer in verhouding staat tot de feitelijke risico's. Door hun manier van berichtgeven kunnen de media in dat proces een belangrijke aanjagende rol spelen.De invloed van de media is afhankelijk van factoren als omvang en intensiteit van de berichtgeving, toonzetting, woordgebruik, invalshoek en de context waarin de feiten worden geplaatst. Doorslaggevend voor de beeldvorming rond een risico-onderwerp zijn de zogenaamde media-hypes, grote nieuwsgolven die het gevolg zijn van zichzelf versterkende processen in de nieuwsproductie.
Centraal perspectief
Bij een media-hype storten de media zich massaal op het onderwerp, maken dat steeds groter vanuit één centraal perspectief, oordelen en veroordelen ook meteen, en jagen op nog meer bevestigend nieuws. De schuldvraag domineert al vrij snel de berichtgeving, hoewel op dat moment nog helemaal niet duidelijk is hoe ernstig de feitelijke risico's zijn. In een dergelijk amplificatieproces worden bepaalde signalen telkens krachtiger, terwijl andere worden afgezwakt, resulterend in een scherpe uitvergroting van een (in veel gevallen beperkt) risico. De maatschappelijke verontrusting die daar weer uit voortkomt versterkt de alarmerende berichtgeving.De oorzaak is dat media een sterk 'self-referential' systeem vormen en telkens nieuws van elkaar overnemen. Nieuwsselectie is gebaseerd op criteria voor nieuwswaarde, maar 'nieuwswaarde' is in zekere zin een tautologie: op het moment dat een onderwerp een bepaalde hoeveelheid aandacht van de media krijgt, zal het nog meer aandacht genereren. En vervolgens stijgt de nieuwswaarde weer. Dit systeem bevat dus positieve feedback-lussen, die de nieuwsgolf steeds groter zullen maken. Tijdens een media-hype komt een bepaalde definitie van de situatie of het probleem bovendrijven, en deze structureert de zoektocht naar nog meer 'bevestigend' nieuws.
De betekenis van media-hypes voor risico-amplificatie is inmiddels op tal van terreinen onderzocht, variërend van de berichtgeving over BSE, de 'pill scare', genetisch gemodificeerd voedsel, elektromagnetische velden en verarmd uranium (Bijlmer- en Balkan syndroom).
Contactpersoon:
Peter Vasterman, mediasocioloog, School voor Journalistiek, Utrecht, e-mail: p.vasterman@fcj.hvu.nl (www.vasterman.nl). |  |
Update: 17-03-2003 10:01:20
