Blog van mediasocioloog Peter Vasterman: 2003

donderdag 23 oktober 2003

Broodje-aapfabriek draait op volle toeren
Het laatste nieuws over sterke verhalen in de media

Nu te bestellen:

Mediahypes en moderne sagen - Sterke verhalen in het nieuws. Onder redactie van Peter Burger en Willem Koetsenruijter.

De nieuwsmedia serveren ons regelmatig broodjes aap in plaats van betrouwbaar nieuws, vooral als zij in de greep zijn van een mediahype. In Mediahypes en moderne sagen analyseren vijf onderzoekers en een onderzoeksjournalist hoe de nieuwsmedia zich staande houden in perioden van hype en hysterie en hoe succesvol ze zijn bij het scheiden van feit en fictie.

Een greep uit de inhoud: politieke mediahypes - Nederland als dramademocratie, overgeleverd aan de waan van de dag; journalisten én onderzoekers die met onderzoeksgegevens op de loop gaan (‘Meer borstkanker bij gebruik van alcohol. Elk glas verhoogt risico met 7%’); gelogen leed - hoe mediahypes en moderne sagen in 2002 een cruciale rol speelden in verzonnen verhalen over groepsverkrachtingen; een terugblik op de kidnappers in clownskostuum in Oude Pekela en op de geruchtmakende NOVA-uitzendingen over ritueel misbruik.

De bundel Mediahypes en moderne sagen - Sterke verhalen in het nieuws komt voort uit een symposium over dit onderwerp, dat op 23 oktober 2003 werd georganiseerd door de Leidse Praktijkstudie Journalistiek & Nieuwe Media. De lezingen van die dag verschijnen nu aangevuld met een uitvoerige inleiding over mediahypes, moderne sagen en massahysterie, en een uitgebreide, geannoteerde bibliografie.

Auteurs

Aan de bundel werkten mee: mr. Tjalling Beetstra (criminoloog), drs. Peter Burger (docent journalistiek en volksverhalenonderzoeker), dr. Willem Koetsenruijter (docent journalistiek), Oscar van der Kroon (onderzoeksjournalist en oud-NOVA-redacteur), dr. Theo Meder (volksverhalenonderzoeker) en dr. Peter Vasterman (mediasocioloog).

Bestelinformatie

Mediahypes en moderne sagen. Sterke verhalen in het nieuws. Onder redactie van Peter Burger en Willem Koetsenruijter. Leiden: Stichting Neerlandistiek Leiden. ISBN 90-807276-5-2. SNL-reeks 12. Omvang 156 pagina’s.

maandag 17 maart 2003

Media-hypes en de selectieve uitvergroting van risico's

Infectieziekten Bulletin

jaargang 14 nummer 3 2003 (pagina 86)

Bij tal van risico-onderwerpen kan zich een proces voordoen dat te boek staat als de 'social amplification of risk'. Het gevolg is dat de publieke verontrusting niet meer in verhouding staat tot de feitelijke risico's. Door hun manier van berichtgeven kunnen de media in dat proces een belangrijke aanjagende rol spelen.

De invloed van de media is afhankelijk van factoren als omvang en intensiteit van de berichtgeving, toonzetting, woordgebruik, invalshoek en de context waarin de feiten worden geplaatst. Doorslaggevend voor de beeldvorming rond een risico-onderwerp zijn de zogenaamde media-hypes, grote nieuwsgolven die het gevolg zijn van zichzelf versterkende processen in de nieuwsproductie.

Centraal perspectief

Bij een media-hype storten de media zich massaal op het onderwerp, maken dat steeds groter vanuit één centraal perspectief, oordelen en veroordelen ook meteen, en jagen op nog meer bevestigend nieuws. De schuldvraag domineert al vrij snel de berichtgeving, hoewel op dat moment nog helemaal niet duidelijk is hoe ernstig de feitelijke risico's zijn. In een dergelijk amplificatieproces worden bepaalde signalen telkens krachtiger, terwijl andere worden afgezwakt, resulterend in een scherpe uitvergroting van een (in veel gevallen beperkt) risico. De maatschappelijke verontrusting die daar weer uit voortkomt versterkt de alarmerende berichtgeving.

De oorzaak is dat media een sterk 'self-referential' systeem vormen en telkens nieuws van elkaar overnemen. Nieuwsselectie is gebaseerd op criteria voor nieuwswaarde, maar 'nieuwswaarde' is in zekere zin een tautologie: op het moment dat een onderwerp een bepaalde hoeveelheid aandacht van de media krijgt, zal het nog meer aandacht genereren. En vervolgens stijgt de nieuwswaarde weer. Dit systeem bevat dus positieve feedback-lussen, die de nieuwsgolf steeds groter zullen maken. Tijdens een media-hype komt een bepaalde definitie van de situatie of het probleem bovendrijven, en deze structureert de zoektocht naar nog meer 'bevestigend' nieuws.

De betekenis van media-hypes voor risico-amplificatie is inmiddels op tal van terreinen onderzocht, variërend van de berichtgeving over BSE, de 'pill scare', genetisch gemodificeerd voedsel, elektromagnetische velden en verarmd uranium (Bijlmer- en Balkan syndroom).

Contactpersoon:

Peter Vasterman, mediasocioloog, School voor Journalistiek, Utrecht, e-mail: p.vasterman@fcj.hvu.nl (www.vasterman.nl).

Voor vragen of suggesties over deze pagina kunt u contact opnemen met de redactie van het IB