Framing: herhaling zorgt voor legitimatie

Het is opvallend hoe vaak ik in de berichtgeving over de blokkade van de Gazastrook lees of hoor dat die maatregelen tot doel hebben om de (aanhoudende) raketaanvallen op Israël te stoppen. Nu is het van belang om context te bieden en uit te leggen welke motieven de strijdende partijen zeggen te hebben, maar in dit geval wordt alleen die van Israël telkens weer herhaald. Na verloop van tijd manifesteert zich onvermijdelijk het beeld dat Israël zich verdedigt tegen aanvallen door de Palestijnen. De blokkade van Gaza is een antwoord op die raketten, maar waren die raketten ook niet ergens een antwoord op, of komen die figuurlijk uit de lucht vallen? Door telkens de legitimatie van Israël te herhalen, zonder de context voor de Palestijnen te schetsen ontstaat er een eenzijdig frame waarin het optreden van Israël gerechtvaardigd lijkt. Hoe zou die beeldvorming eruit zien als in ieder bericht wordt herhaald waarom de Palestijnen die zelfgemaakte projectielen (zijn het eigenlijk wel raketten?) blijven afschieten.

Neem dit bericht van AD (17 januaro 2008), afkomstig van persbureau AP:

Israël doodt per ongeluk leden van Palestijnse familie.

GAZA-STAD
Bij een Israëlische luchtaanval zijn gisteren in de Gazastrook drie leden van een Palestijnse familie omgekomen. Hun auto werd getroffen door een Israëlische raket.
Een zegsvrouw van het Israëlische leger meldde later dat het om een vergissing ging. De raket was bedoeld voor militanten in de buurt van het voertuig.
De slachtoffers zijn een 13-jarige jongen, zijn vader en zijn oom. De beschieting volgt op de bloedigste dag in jaren. Dinsdag kwamen bij Israëlische militaire acties in de Gazastrook negentien Palestijnen om het leven.
Israël wilde met de operatie een eind maken aan raketbeschietingen vanuit Gaza op Israëlische grensplaatsen. Militanten van, overwegend, Hamas bestoken al jaren het omliggende Israëlische gebied met zelfgemaakte raketten, 'Qassams'. Daarbij vallen overigens maar zelden dodelijke slachtoffers.

In dit bericht komt alleen een woordvoerder van het Israëlische leger aan bod, dat is al tamelijk eenzijdig, maar erger is dat weer uitgebreid wordt uitgelegd waarom Israël die ‘operaties’ (eufemisme voor moordpartijen) tegen ‘militanten’ (wat zijn in godsnaam militanten?) uitvoert: Israël wordt al jaren bestookt met zelfgemaakte raketten. Maar waarom die zelfgeknutselde raketten worden afgevuurd, dat ontbreekt in dit bericht. De enige nuancering in het stukje vormt de opmerking dat er overigens maar zelden dodelijke slachtoffers vallen.

Nog een paar voorbeelden.
Ander bericht uit AD (16 januari 2008)

GAZA
Israëlische soldaten hebben gisteren negentien Palestijnen gedood in Gaza. Ten minste veertig menssen raakten gewond. Volgens het leger was de aanval gericht tegen militanten die vanuit het noorden van Gaza raketbeschietingen uitvoeren op Israël.

NRC Handelsblad 7 januari 2008:
Jeruzalem, 7 jan. De bewoners van de Gazastrook zitten acht uur per dag zonder stroom doordat de elektriciteitscentrale een tekort aan brandstof heeft. Israël heeft de brandstofleveranties beperkt om de moslimfundamentalistische organisatie Hamas te dwingen de raketbeschietingen op Israëlische doelen te staken.

Het zou interessant zijn om eens na te gaan hoe vaak de legitimatie van Israël en die van de Palestijnen aan bod komen in de berichtgeving over de Gaza-blokkade.

Nieuwsmonitor beschrijft niet 'hoe het moet'

Gepubliceerd in NRC Handelsblad van 24 januari 2008

Schrijvend over ons onderzoek naar de berichtgeving over de affaire Mabel Wisse Smit, vraagt Maarten Huygen zich af waarom we geen ‘echte hype’ hebben gekozen, “want de feiten waar die monitor en het prinselijke paar achteraf overheen stappen, waren geen fictie. In een brief aan premier Balkenende heeft prins Friso toegegeven dat hij een ernstige fout heeft gemaakt door niet het hele verhaal te vertellen.”

In ons onderzoek zijn we allerminst over feiten heengestapt. We hebben de feiten zoals naar voren komend in de berichtgeving uitvoerig in kaart gebracht. Op grond daarvan stellen we vast dat de onderzochte media tijdens de affaire in zekere mate een aanjagende, aanklagende en veroordelende rol hebben gespeeld, waarbij we er met nadruk op wijzen dat deze termen in beschrijvende zin gebruikt worden en dus geen oordeel onzerzijds impliceren.

Framing: "Wetenschappers kapot en verslagen"

Vandaag maakten onderzoekers van het UMC bekend dat er bij een experimentele behandeling van patiënten met acute alvleesklierontsteking tegen de verwachting in 24 mensen zijn overleden. Bij de controlegroep overleden negen patiënten, in totaal ging het om 296 deelnemers. De experimentele groep werd behandeld met probiotica: goede darmbacteriën die de groei van schadelijke bacteriën tegengaan.

In de berichtgeving vanmiddag viel me op dat het Radio 1 Journaal en het RTL nieuws bij de opening van het bericht benadrukten dat "de onderzoekers er kapot van waren."

RTL Nieuws begint de reportage met beelden van de persconferentie: "aangeslagen doen de onderzoekers van het UMC hun verhaal. 'Wij zijn hier kapot van', zegt de onderzoeksleider.

Waarschijnlijk was onderstaand ANP-bericht daar debet aan:

UTRECHT (ANP) - Onderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC) zijn kapot en verslagen na de uitkomsten van een Nederlands wetenschappelijk onderzoek naar de werking van probiotica op het remmen van een alvleesklierontsteking. Het UMC maakte woensdag bekend dat bij dit onderzoek mensen zijn overleden. (...) Volgens de onderzoekers zijn de uitkomsten van het onderzoek dramatisch en volstrekt onverklaarbaar. Op het moment dat de resultaten duidelijk waren, werd het doodstil, aldus Gooszen.

NRC Handelsblad daarentegen opende de voorpagina met het bericht (Proef nieuw middel leidt tot sterfte)waarin dit aspect helemaal niet aan bod komt. De Volkskrant heeft het ook niet als uitgangspunt gekozen, maar meldt op basis van het ANP-bericht wel dat:"Volgens het UMC de onderzoekers zeer zijn aangeslagen."

De grote nadruk in de nieuwsopeningen op de verslagenheid van de artsen fungeert als een perfecte bliksemafleider. Deze zaak zou natuurlijk snel kunnen leiden tot allerlei lastige vragen en een groeiende verontwaardiging, kortom tot een heus medisch schandaal, maar dat proces kan op deze manier effectief in de kiem worden gesmoord. Er valt de onderzoekers niets te verwijten, ze hadden dit zelf totaal niet verwacht. In het persbericht van het UMC wordt de zaak overigens heel neutraal gepresenteerd, dat wijst niet op bewust newsmanagement vooraf, maar blijkbaar hebben de verslaggevers bij de persconferentie wel de 'we zijn er kapot van' invalshoek overgenomen. Een mooi voorbeeld van framing.

De verslaggever van RTL Nieuws ter plekke maakt de zaak nog "onschadelijker" door te melden dat 70 procent van deze patiënten hoe dan ook op korte termijn zou zijn overleden. In NRC Handelsblad staat overigens dat een op de tien mensen overlijden aan deze aandoening. Dat geeft weer een andere kijk op de zaak.

Wildersmania

Afgelopen week was weer Wildersmania week: geen enkele redactie leek zich er aan te kunnen onttrekken. Juist de constatering dat iedereen het over een film heeft waarover nog niets bekend is, was weer aanleiding voor flinke stukken in de krant en debatten op radio en televisie. Vervolgens zorgde de uitgelekte brief van de regering aan gemeenten en ambassades over crisisbeheersing en noodscenario's voor een verhoging de nieuwswaarde van het onderwerp. Terwijl iedereen waarschuwt voor een self fulfilling prophecy (de bekendste sociologische wetmatigheid in menselijk handelen) draagt iedereen er op zijn beurt weer een steentje aan. Ik ook, zie interviews in Algemeen Dagblad (Media in de greep van Geert Wilders)en Limburgs Dagblad/ BN/De Stem (Hoe Wilders de media regisseert) De Limburger meldt overigens dat de Geertje pruik een groot succes belooft te worden tijdens het carnaval.

In de afgelopen maand zijn er volgens Lexis Nexis 944 artikelen verschenen in de Nederlandse dagbladen waarin de woorden 'Wilders' en 'film' voorkomen. De zoekterm Wilders levert over de afgelopen maand 2585 artikelen op. Balkenende scoort in diezelfde periode 1706 artikelen.

Een nieuwe vorm van campagnejournalistiek?

‘Witte elite’ spreekt zich uit voor tolerantie
NRC Handelsblad 2 januari 2008.
"Enkel witte Nederlanders spreken hun zorgen uit over de toenemende polarisatie in een twee pagina's grote advertentie in het dagblad Trouw. ,,We wilden alleen witte mensen op de lijst", zegt initiatiefnemer Doekle Terpstra."

 

Een interessant verschijnsel: een krant plaatst op de hele voorpagina een advertentie van een nieuwe beweging. Bekent Trouw daarmee kleur in het integratiedebat? Is er sprake van een herprofilering van de dagbladen?

Mabel en de media

'Tegen onwaarheid is geen kruid gewassen'

Afgelopen dinsdag 18 december gepresenteerd in Den Haag: ons onderzoek naar de berichtgeving over de affaire Mabel Wisse Smit
In oktober 2003 ontstond de nodige commotie rond de aanstaande echtgenote van prins Johan Friso, mevrouw Mabel Wisse Smit. Aanleiding vormde een uitzending van Peter R. de Vries waarin een Chileense ex-lijfwacht van Bruinsma verklaarde dat mevrouw Wisse Smit eind jaren tachtig een liefdesrelatie had gehad met de later vermoorde crimineel Klaas Bruinsma. Politiek en media stortten zich op de 'onthulling', en het aantal berichten over wat al snel 'de affaire Mabel Wisse Smit' ging heten, steeg explosief. Premier Balkenende en toenmalig minister van Justitie Donner lieten zich naderhand kritisch uit over de rol van de media. Premier Balkenende sprak al snel van een hype, minister Donner repte van een 'lynchpartij'. Aan de hand van een groot aantal kenmerken van berichtgeving gaan de onderzoekers na of en in hoeverre media tijdens een affaire de rollen van 'aanjagen', 'aanklagen' en 'veroordelen' vervullen. Ze analyseerden de uitzending van Peter R. de Vries en de berichtgeving over Mabel Wisse Smit in Algemeen Dagblad, De Telegraaf, de Volkskrant, NRC Handelsblad en Trouw in de periode 1 juli tot en met 31 december 2003.

Download hier het volledige rapport of de samenvatting.

Hier een verslag van de presentatie en de forumdiscussie georganiseerd door de Stichting Mediadebat in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag op 18 december.

Het onderzoek in de pers:
AD:
‘Media joegen schandaal Mabel aan’ AD
NRC Handelsblad: Charlie da Silva en de kranten. Nederlandse Nieuwsmonitor onderzoekt rol van media bij Mabelgate
Nederlands Dagblad: 'Media en politiek stookten 'Mabelgate' op'
De Journalist, Herman Spinhof: Spinhof: Nieuwsmonitor onderzocht Mabel Wisse Smit affaire. Retoriek met retoriek bestreden. Met reactie van Peter R. de Vries.

Op internet:
Peter Olsthoorn: Mabel in de sandwich. Charlie da Silva bepaalde politiek en media.
Robert van Waning: De journalistiek schuift telkens haar verantwoordelijkheid af.

Met dit soort journalisten heeft Wilders geen partij meer nodig

Artikel in KENNIS van de Volkskrant van 8 december over de dilemma's die Wilders mediastrategieën opleveren voor de journalistiek. Auteur: Malou van Hintum.


‘Het is echt heel knap wat hij doet. Hij begrijpt de mediawetten precies en gebruikt die in zijn eigen voordeel. En de journalistiek laat zich elke keer opnieuw in de houdgreep nemen.’

De affaire Depla

Fietsenhokseks, dat wás een privézaak
Tot het raadslid uit de fractie stapte, toen was er een politiek feit en berichtten alle media er over.
Door Jos Verlaan

Gepubliceerd in NRC Handelsblad van 28 november 2007.

Het tijdperk lijkt voorbij dat slippertjes van politici nauwelijks aandacht kregen in de media. Zo was er ook al de affaire-Oudkerk. De Amsterdamse wethouder Rob Oudkerk kwam in 2003 in de problemen, toen Heleen van Royen in een column had geschreven over zijn pornosurfen en bezoeken aan een tippelzone. Het waren dezelfde ingrediënten: seks, vraagtekens bij het politieke functioneren en, nóg een overeenkomst: in eigen politieke kring werd het gedrag in eerste instantie gedoogd. Pas na het uitlekken van de affaire raakten de politici ook intern in opspraak.

„Onontkoombaar in dit nieuwe mediatijdperk”, vindt Peter Vasterman, mediasocioloog aan de Universiteit van Amsterdam. „De klassieke journalistiek had opvattingen over dit soort affaires. Alleen als het relevant is voor het politiek functioneren. Of als het strafbaar is. Die opvattingen voorkwamen publicatie over seksuele escapades. Wat je ziet, is dat de oude media worden mee gesleurd in de hectiek van het internetgeweld.”

Ook de politiek komt door dat internetgeweld voor nieuwe afwegingen te staan, denkt de mediasocioloog. Vasterman: „Mensen worden door de publiciteit gedwongen hun mening te geven. Ze worden aangesproken op het gedrag van de hoofdpersoon. En dan is afstand nemen van de zondebok vaak de eerste reactie.”

Volgens Vasterman staat de ethiek van de oude media óók onder druk door de opmars van de camera in het publieke domein: bewakingscamera’s, maar ook de camera op de mobiele telefoon. „Vroeger was er alleen een verhaal dat rondzong. Nu is er op afroep beeldmateriaal beschikbaar.”

• Depla: 'Ik stap niet op'. Artikel in De Gelderlander na afloop van het debat in de Nijmeegse gemeenteraad.
• Jaap Stalenburg: Politieke rel na nieuwstopic op Geen Stijl. Paul Depla en het Seksschandaal. 28 november 2007.